Mamografi Bulgularının Anlamları | Prof. Dr. Zeki HOŞCOŞKUN

Prof. Dr. Zeki HOŞCOŞKUN

Mamografi Bulgularının Anlamları

MEME GÖRÜNTÜLEME (USG, MG, MRI) YÖNTEMLERİ RAPORLARINDA KULLANILAN Bİ-RADS – KATEGORİ 0,1,2,3,4,5,6 VE BAŞKA BAZI İFADELER NE ANLAMA GELMEKTEDİR?

Meme görüntüleme yöntemlerinde elde edilen verilerin, saptanan bulguların ve yazılan raporların standardize edilmesi ve böylece dünya çapında ortak bir anlaşma dilini kullanmak amacı ile American College of Radiology (ACR= Amerikan Radyologlar Koleji) tarafından geliştirilen raporlama sistemine, Breast Imaging Reporting and Data System ifadesinin ilk harflerinden hareketle ACR – BI-RADS denilmektedir.

MEME GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ

Elle muayene dışında memeyi inceleyen yöntemlerdir. Mamografide radyasyon vardır. Diğerlerinde radyasyon söz konusu değildir. Digital mamaografi, klasik yönteme göre daha az radyasyon ve daha iyi sonuç verir.

  1. Ultrasonografi (US ya da USG)
  2. Mamografi: Klasik ve Digital mamografi (MG)
  3. Magnetik rezonans görüntüleme: Meme MR’ ı veya MRI

İYİ BİR MEME GÖRÜNTÜLEME (İNCELEME) RAPORU

Aşağıdaki özellikleri taşımalıdır:

  1. İncelemenin hangi gerekçe ile yapıldığı (ENDİKASYON),
  2. Memenin kompozisyonu( Bileşimi, yapısı),
  3. Herhangi bir anlamlı, önemli, kayda değer bir bulgunun olup olmadığı,
  4. Önceden yapılmış incelemeler ile karşılaştırmanın yapıldığı,
  5. İncelemenin sonucunda saptanan Bİ-RADS kategorisinin ne olduğu ve
  6. İnceleme sonucunda neyin tavsiye edildiği belirtilmelidir.

MEME GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİNDE KULLANILAN İFADELERİN ANLAMI:

Mamografik Meme Kompozisyonu ( Bileşimi, Yapısı):

Memeni yapısı mamografik görünüm olarak aşağıdaki dört tipten biri ile anlatılır.

  1. TİP 1 MEME: Meme hemen hemen tamamen yağ dokusundan ibarettir. (glanduler doku: <%25): Bez dokusu yani glanduler doku, tüm memenin %25’ den daha azdır.
  2. TİP 2 MEME: Seyrek, dağınık fibroglanduler dansite (glanduler doku: % 25 – 50): Bez dokusu memenin içinde seyrek ve dağınıktır ve tüm memenin  % 25 – 50′ si bez dokusudur.
  3. TİP 3 MEME: Heterojen dansitede meme dokusu (glanduler doku: % 51 -75): Meme dokusu memenin içinde farklı alanlarda farklı yoğunluktadır ve tüm memenin % 51 – 75′ i bez dokusudur.
  4. TİP 4 MEME: Aşırı dens meme dokusu (glanduler doku: >%75): Bez dokusu yani glanduler doku, tüm memenin %75’ den daha fazladır.

  5. Tip 3 ve Tip 4 memelerde mamografinin duyarlılığı diğer tiplere göre daha azdır.

Kitle:

Farklı yönlerde yapılan iki çekimde saptanan yani üç boyutlu olarak memede görünen oluşuma (lezyon) kitle denilir. Eğer oluşum farklı yönlerden yapılan çekimlerin sadece birinde görülüyor ise yani üç boyutlu olarak görünmüyor ise buna dansite (yoğunluk) adı verilir. Özetle görünen, saptanan lezyon yani oluşum üç boyutlu ise kitle, değilse dansite olarak tanımlanır. Kitle özelliklerine göre üç tipte olabilir:

  1. Belirgin Sınırlı(Kenarlı) Kitle: Kitle ile normal doku arasındaki sınır çizgisi çok net olarak belirgin olup kitle normal dokuya doğru uzanmamaktadır. Tıpta buna sınırlara yani kenarlara veya çevreye infiltrasyon göstermeyen kitle denebilir. Bir başka ifade ile bunların görünümü kağıt zımbaların oluşturduğu görünüme benzerler. (Kağıt zımba deliği görünümlü kitle) Bunların çoğu iyi huyludurlar.
  2. Belirgin Sınırlı(Kenarlı) Olmayan Kitle: Kitle ile normal doku arasındaki sınır çizgisi çok net olarak belirgin olmayıp kitle normal dokuya doğru uzanmaktadır. Tıpta buna sınırlara yani kenarlara veya çevreye infiltrasyon gösteren kitle denebilir. Bunların kötü huylu olma ihtimali vardır.
  3. Sınırları(Kenarları) Dikensi Çıkıntılı Kitle: Kitlenin sınır çizgisinde normal meme dokusuna doğru ışınsal tarzda uzanan çizgiler vardır. Bir bakıma pıtrak görünümü denilebilir. Bunların kötü huylu olma ihtimali yüksektir. (Bazı mamografi raporlarında buna spiküler konturlu ifadesi de yazıldığı görülebilir.)

Memede Yapısal Bozukluk (Arşitektürel Distorsiyon):

Memede herhangi bir kitle yoktur; ama memenin yapısı bozulmuş veya değişmiştir. Görünüm şunlardan biri şeklinde olabilir: Bir noktadan çevreye ışınsal çizgi tarzı dikensi çıkıntılar olabilir. Meme dokusunda belli bir yerde büzüşme ki biz buna tıpta fokal retraksiyon diyoruz.. Ya da meme dokusunun kenarlarında değişiklik olabilir. Bu bulguya başka bulgular da eşlik edebilir.

Fokal Asimetri:

Diğer tanımlama ifadeleri ile anlatılmayan bir dansite söz konusudur. İki farklı yönden yapılan çekimlerde görünürler ama kitleyi düşündürten net bir sınırı, kenarı yoktur. Büyük ihtimalle iyi huyludur. Ancak ileri inceleme yöntemleri ile incelenmeleri gereklidir. İleri inceleme yöntemleri ile ya bir kitle ya da memede yapısal bozukluk ortaya çıkmaktadır. Kitle tanımı ile dansite tanımı kargaşaya yol açma ihtimali olduğu için asimetrik dansite ifadesi daha doğru bir tanımdır bu nedenle dansite ifadesi yerine kullanılmaktadır.(Bazı mamografi raporlarında buna asimetrik dansite ifadesi de yazıldığı görülebilir.)

Kalsifikasyonlar:

Görüntüleme ya da inceleme yöntemlerinde beyazımsı olarak görülen kireç çökeltileridir. Bir başka ifade ile kireçlenme denilebilir. İnceleme yöntemlerinde dört tip kalsifikasyon saptanabilir.

  1. Amorf ya ya Şekilsiz Kalsifikasyon veya Mikrokalsifikasyonlar: Bunlar çoğunlukla yuvarlak veya kar yağmış manzarasındaki kalsifikasyonlar olup diğer tip kalsifikasyonlar kadar belirgin olmayıp küçüktürler. Adeta sisli havada ya da buzlu camın arkasında görülüyor gibi çok iyi seçilemezler.
  2. Kaba, Heterojen Kalsifikasyon veya Mikrokalsifikasyonlar: Farklı büyüklük ve şekillerde irregüler yani düzensiz kalsifikasyonlardır. Çoğunlukla 0.5 mm’ den büyüktürler.
  3. İnce, Pleomorfik ya da Ağaç Dalı Görünümündeki Kalsifikasyon veya Mikrokalsifikasyonlar: Amorf tiptekinden daha belirgin olup, farklı büyüklük ve şekillerdeki kalsifikasyonlardır. Çoğunlukla 0.5 mm’ den küçüktürler. İnce kireç dalcıkları şeklinde görülürler. Bu görünümleri ile süt kanallarını düzensiz bir şekilde doldurmuş meme kanserini düşündürürler.
  4. Benign (iyi huylu) Kalsifikasyonlar: Kaba yani iri görünümlü, yuvarlak ve diğer kalsifikasyonlardan daha kolay fark edilen ve kötü huylulara göre daha büyük olan kalsifikasyonlardır.

İyi bir meme inceleme yöntemi raporunda, saptanan anormallikler, yerleşim yeri ve büyükleri de belirtilerek yazılmalıdır. Raporda son olarak Bİ-RADS – KATEGORİ’ leri yazılmalıdır.

Bİ-RADS – KATEGORİ DEĞERLENDİRMESİ:

BİRADS kategori 1, 2, ve 3 denilince negatif tanısal inceleme anlaşılır. Bunlar sırası ile normal inceleme, iyi huylu (benign) muhtemelen iyi huylu anlamına gelmektedir. Kategori 3malign (kötü huylu ya da kanser) olma ihtimali % 2’ den azdır ve bunlarda 6 ayda bir kontrol önerilmektedir.

Kategori 4 ve 5 ise pozitif tanısal inceleme anlamındadır. Bunlar sırası ile kuşkulu malign ve muhtemelen malign anlamına gelmektedir ve bunlarda saptanan bulgulardan biyosi yapılması gerekmektedir. Çünkü: Kategori 4’ te malign olma ihtimali % 2-95 arasında değişmekle birlikte çoğunlukla % 25-40 civarındadır. Kategori 5’ te malign olma ihtimali % 90-95 civarındadır.

BI-RADS – KATEGORİ 0:

Eksik incelemeyi göstermektedir. Ya önceki incelemeler ile karşılaştırma yapılmalı ya da USG ve MR gibi ek incelemeler gerekmektedir. Bunlar yapıldıktan sonra kesin rapor verilecek anlamındadır.

BI-RADS – KATEGORİ 1:

Negatif ya da normal incelemeyi göstermektedir. Herhangi bir sorun yoktur ilave inceleme gerekmemektedir.

BI-RADS – KATEGORİ 2:

Benign (İyi huylu) bulguları göstermektedir. Kategori 1’ deki gibi normaldir. Ama bazı iyi huylu oluşumlar var anlamındadır. Bunların bir kaçını şöyle sayabiliriz: İnvolüsyon, Kalsifiye (kireçlenmiş) fibroadenoma, multipl sekretuar kalsifikasyonlar, yağlı oluşumlar (yağ kisti ve lipom gibi) galaktosel (süt kisti) ve hamartomalar.

BI-RADS – KATEGORİ 3:

Muhtemelen Benign (iyi huylu) bulguları göstermekte olup kısa takip önerilmektedir.

Bu kategorideki bulgular aşağıdakilerden biri olabilir:

  • Nonpalpabl (elle muayenede saptanamayan) ve belirgin sınırlı(Kenarlı) kitle: Ancak bu kitlenin kist, meme içi lenf bezi (intramamarian lenf nodu) veya başka bir benign bulgu olmadığı anlaşılmış olmalıdır. Yani bunlardan biri ise kategori 2 söz konusu demektir.
  • Kompresyon mamografisinde (baskılama ile çekilen mamografi) yoğunluğu azalan fokal asimetri
  • Kağıt zımba deliği şeklindeki kalsifikasyon kümesi

BI-RADS 3 türü lezyonlarda; ilk incelemeden 6 ay sonra, sadece bulgunun saptandığı memenin (tek meme) incelemesi yapılır yani mamografisi çekilir. İlk incelemeden 12 ve 24 ay sonra her iki memenin incelemesi yapılır. Yani 2 yıl izlenir. Benim kişisel tercihim şudur: 2 yıl süresince yıllık periyodik olarak her iki memenin USG ve MG ile incelenmesidir.

2 yıllık izleme süresince ilk incelemede saptanan bulguda değişme olmaz ise; artık izlemeye son verilir ve bulgu kategori 2 olarak kabul edilir.

2 yıllık izleme sırasında bulguda değişiklik olursa; kategori 4 veya 5 ortaya çıkmış demektir.

  • İlk mamografide az sayıda saptanan amorf kalsifikasyonlar 12 ay sonra çekilen mamografide artmış ve kümelenme meydana getirmiş ise; bu artık kategori 4 grubuna girer. İnvaziv karsinomalı DCIS te böyle olur. (DCIS= Duktal karsinoma insitu yani başlangıç safhasındaki kanser demektir.)
  • İlk mamografide saptanan belirgin sınırlı(Kenarlı) solid bir kitle büyük bir ihtimalle fibroadenomadır ve kategori 3’ tür. Ama izleme sırasında bu solid kitle fibrodenomanın karakteristik özelliklerinden başka özelliklere döner ise; bu artık kategori 4 grubuna girer ve biyopsi yapılması gerekir.
  • Meme Koruyucu Tedaviden (MKT) sonra yapılan ilk kontrol mamografilerinde ameliyata ve radyoterapiye bağlı olarak yeni skar dokusu gelişmesi ve meme derisinde kalınlaşma görülmektedir ve bunlar kategori 3’ dür. İkinci kontrol grafilerinde ise bu değişiklikler azalır ve kategori 2 olurlar.

BI-RADS – KATEGORİ 4

Kötü huylu(malignite) bakımından kuşkulu bulguları göstermekte olup biyopsi yapılması önerilir. Kansere özgü klasik bulgular yoktur ama % 2- 95arasında kanser olabilecek çok geniş bir yelpazedeki bulgular bu kategoridedir.

Ayrıca herhangi bir nedenle memeden yapılan bir biyopsi materyalinde patolog sklerozan adenozis veya DCİS sonucunu vermiş işse bu da kategori 4’ tür.

Bu grup lezyonlar taşıdıkları kuşkuya göre üç alt gruba ayrılırlar:

  • Kategori 4A: Hafif derecede kuşkulu
  • Kategori 4B: Orta derecede kuşkulu
  • Kategori 4C: İleri derecede kuşkulu

Bu gruptaki hastalar hekimleri ile ortaklaşa karar vererek izleyecekleri yöntemi seçerler. En uygunu biyopsi yapılmasıdır denilebilir.

BI-RADS – KATEGORİ 5

Muhtemelen malign bulguları göstermekte olup gerekli işlem yani biyopsi mutlaka yapılmalıdır. Bu grupta kanser olma ihtimali %90- 95 civarında olduğu için ilk yapılacak şey biyopsi olmalıdır.

Bu gruba giren lezyonların birkaçını şöyle sıralayabiliriz:

  • Kenarları gayri muntazam (irregüler) ve dikensi çıkıntılı yüksek dansite veren kitleler.
  • Segmental ya da çizgisel bir şekilde bir araya gelmiş ince lineer kalsifikasyonlar.
  • Pleomorfik kalsifikasyon ile bir arada görülen kenarları dikensi çıkıntılı kitleler.

BI-RADS – KATEGORİ 6:

Malign olduğu biyopsi ile kanıtlanmış ancak henüz kesin tedavi uygulanmamış lezyonları göstermektedir.




Herhangi bir sorunuz varsa lütfen iletişim bölümünü kullanınız.